این جاده شمارا به بهشت فندق ایران می بردای کاش آنقدر مناسب و بی خطر می بود که هر کسی بتواند از آنجا عبور کند. این جاده معروف به انار تله است .رابط روستای گورج  به روستاهای پینوند,کیاسه,دوآب,توسه چالک,ایراکی,کوجی,اکبرآباد,صمدآباد,و.... که بیشترین فندق تولیدی رادر ایران دارندهر که اولین بار ازاینجا عبور کرده - یا برگشته  نصف جان شده است از . بسیاری از این جاده فقط یکبار آمده اند وبسیاری دیگراز ترس پیاده می آیند مسؤلین محترم استانی هم بارها از اینجا عبور کرده اند (البته هرمسؤلی فقط یکبار ) بدانید که این جاده درسال ۶۹ به عنوان جاده اضطراری برای کمک به زلزله زدگان و تقریبابدون نقشه توسط جهاد محترم سمنان ساخته شده و تا الان حتی یک کلنگ هم نخورده است (باز صدرحمت به جاده وربن سورتله !!!  وجاده ایزین و ایرمحله وریسن !!!)البته فکر نکنید جاده دیگری نداریم لطفا به جاده گرمابدشت -شوییل-کیاسه عنایتی داشته باشید .

باسلام به خوانندگان بافرهنگ ودوست داشتنی واشکوریهای عزیز :مطالب نوشته شده صرفا نظر شخصی نویسنده است  ازنظرات شما در پربار شدن وتصحیح مطالب استفاده می شود لطفا همیشه سری به        عناوین مطالب وبلاگ       بزنید .تا عکسها ومطالب قبلی را بیابید . گذری هم به  اشکور  خواهم داشت .

کیاسه

  از طبیعت جز دریا ازمیوه جز خرما مرکبات زیتون ومیوه های استوایی   از زراعت جزبرنج .گوناگونی لهجه ها رسم های متفاوت تیپهای مختلف  اخلاقهای گوناگون ملیتهای چندگانه و...باورتان نمی شود همه در همین روستا یافت می شود .اگر بگوییم کیاسه مثل کجاست ؟ یک جواب دارد .مثل ایران !  جمعیت آن امروزه , کمترین, دی ماه حدود 50 نفر بیشترین شهریور بیش از 800 نفر    خانواده ای نسیت که درامدش کمتر از 1500 کیلو فندق باشد جالب است بدانیم که تمام خانواده ها جنگل خصوصی دارند (در کیاسه به جنگل خصوصی محوطه می گویند .) قدمت کیاسه  به صدهاشاید هزاران  سال برمی گردد .مقبرهای یافته شده این مدعارا ثابت می کند.   

اقوام و طوایف کیاسه : 

تنوع قومی وطایفه ای در کیاسه زیاد است از جمله : محسنی(یاپلا می ها بیشترین جمعیت) - لاتی(لات رودخانه) - حسینخانی - رشوند(رودبارقزوین)- رودباری (غیر رشوند) –برمکوهی-اکبرآبادی- توسه چالکی- ایراکجی – شوکی (هلوبن دره ) – دیلمی-تلابنکی- شاهی جانی- پینوندی- گپلایه ای- ایرمحله ای- ریابی- آغفوری- گیل- طایفه آهنگرو ....گفته می شود طایفه اخیر از نظرسکونت در کیاسه قدمت بیشتری دارند .همین تنوع آشکارا گوناگونی لهجه را آشکار می سازد.  

موقعیت جغرافیایی: 

 گیلان،رودسر،رحیم آباد  :  از پلورود بالا میرویم بعد از گرمابد شت به سی پل می رسیم در این محل دو شاخه کاکرود وتولا روخانه پلورود را تشکیل می دهند.از تولاروخانه که بالا رویم به جیرتوله ، جورتوله،ریاب، بعد به کیاسه می رسیم ارتفاع ۱۲۰۰مترازرودخانه تا حدود ۲۰۰۰مترامام زاده هاشم. از شمال اکبرآباد،صمد آباد ،وگل خونه ،از جنوب وربن،سورتله،راسران،ازشرق برمکو،ایرمحله،ازغرب ریاب،نسامکو،پینوند،توسه چالک،ایراکی  

تاریخی : 

 روستایی بسیار قدیمی و ریشه دار، درکتاب تاریخ گیلان ودیلمستان نوشته میر ظهیرالدین مرعشی از سرداران سلسله سادات کیایی حدود  600سال پیش از این روستا نام برده شده است

(سلطان علی میرزا در سال 885 هجری قمری از لوسن حرکت  کرد یک شب در قریه کیاسه ماند و سبس به چاکرود رفت )(نقل از همین کتاب) 

طبیعت : 

کیاسه جنگل فندق است چنانکه تا  40  سال پیش خوکها شبها از جنگل راش بونان بیش از 15 کیلومتر را طی میکردند تا خود را به باغ فندق برسانند وسحر گاه به همان جا بر می گشتند اما الان تمام وقت در دره های کنار باغهای فندق ساکنند و با ما همزیستی مسالمت آمیز دارند !!. بیش ترین فندق در بین روستاهای ایران در همین روستا تولید می شود .

 از نظر  دید نیها و مناظر طبیعی بسیار متنوع است . روستایی که دارای رودخانه، جنگل راش ، بلوط ،ممرزوانواع دیگر گیاهان ،صخره های وسیع ،غار،باغهای وسیع فندق،آبشار ، مزارع گندم وجو ، علفزارهای وسیع ، مراتع بزرگ ،و غیره است . عکسهایی ازآن ارایه می شود که گویای این مدعاست . در بین درختان فندق درخت اسبی( سپید دار ) زیاد دیده می شود که معمولا روی مرزکاشته شده است من این درخت را در جنگلهای چمستان نور در مازندران دیده ام در بین درختان فندق درختان میوه دیگری نیز دیده می شود، از قبیل : زردهلو،قزوینی هلو،خرماهلو، سیاهلو ،سنگورهلو، بورهلو، قیسی،آشتالو،اخته ذغال،گرکن (گردو) ،خوج،گلابی،سیاانگور ،سویت انگور،آلبالو،گیلاس،....... 

پوشش گیاهی : 

 از کف رودخانه تامنطقه چراگاه به نسبت ارتفاع پوشش گیاهی به شرح زیر است : (نام به زبان محلی است وامید وارم بعدا عکسی از هر کدام در وبلاگ قرار   داده شود ) ازجمله: توسه- شرم (ممرز)- مازی (بلوط)- اج(انجیری)- سیاشرم - هربو(گلابی وحشی)- کونوس-میارخ- کلکوم- بور- تلیک- بولوش- لی- بیرمیشک(بیدمشک)- میالسک (زرشک سیاه وسفید) – راش – بعد مرتع ،.......... 

مردم شناسی : 

سه گروه درروستا ساکنند: 

 1- عباس قلی : 

 ساکنان قدیمی ودایمی صاحب زمینهای مرغوبتر مرکزی از جمله علفزارها زمینهای زراعتی غالبا ساکن پایین محله اهل مکتب و حرفه های گوناگون از جمله آهنگری ، دکانداری وغیره بودند . 

2- حسین خانی : 

 صاحب زمینهای  زراعتی وجنگلی بخش غربی غالبا ساکن بالا محله بنا به روایتی از سرزمین دیلمان آمده اند لهجه آنها هنوز هم به دیلمیها ومردم شاه جان شبیه است .  اغلب ییلاق قشلاق می کردند بیشتر دامداربودند واهل بزم ورزم . بسیار خونگرم 

3-  آغفوری :  

 صاحب زمینهای زراعتی وصخره های بخش شرقی غالبا ساکن بخش غربی . می گویند ازرحمت آباد رودبار آمده اند . تاحدی لحجه رودباری دارند. استاد زراعت وتقریبا همگی دارای زبان فصیح و گویا و شوخ طبع واهل مذاکرات طولانی اند . 

نام هرسه گروه از نام اربابانی گرفته شده که در گذشته صاحب آن زمینها بوده اند . 

اسامی زمینهای بخش عباس قلی :  

لات- پرد سرلاته - کدوسین – کد وسین گلو- لرده  - چورسر – چروم زیمی –  هربوبون – پلوم چال -  راشخونه سر- میزبیراهیم چور-  هربوبن- چارشریکه- اورسره دشت – آوخورن- رجبعلی  چور- قبرسان تاک- عوضعلی زیمی کر- پلوم چال- ایشه سر- فتیل نیسی- دارکله- یوسف خونه مقر- جیرخونابن-تادون دارکش- سارسرینگه - - کلا- سلغوز- دارکله- واشبون کلا- ا یسبی داربون – لاسوز د شت- سیا د شت کند سر-  نودره کش – کورای سر – وره خو سن - ،........ 

اسامی زمینهای بخش حسین خانی : 

 سراسر- ورکی کره- تلا سند شت- هسی کش- گره  زیمی- موسا اسیه سر- پیلا چوری تاک -  جارسر- جارسرپشت- کند سر –  تله سر- تله بن- جیر پشته- کولو ور کش تله – چا کون کش-  ارچا ل- بونا  ن- پوتو نوک چا ل – گیژ گوم دره -  آسید ها شم- لشکوم- جیر ما زی چا له- جور ما زی چا له- آ لو فک د ره -  سرخ تلا بن – نقار تله سر – نمته کش – خرمن سو رای سو – حیدره تله کر – پنجه سنگه – پلا چور تاک – تول چشمه – گنج خا ن چشمه – مالک چشمه – بز تلابن – پنیوت روخونه – آ خرا کونی توسه – سیا گولنگه – واجار کش – دودران – پیلادره – سودراکون -  سومورد ون – جیر لکا کش – جور لکا کش – دو آ ب – انا رتله – با بای تلا بن –،......... 

 اسامی زمینهای بخش آغفوری :                                          

 کومراکر – کشک – کشک سو – جیر ممبره سو – جور ممبره سو- اکبرآبا د سو – کو گیلی – پیلا کند سر – کوووکره-......... 

اطراف کیاسه : 

1-     مازگا : 

 10 خانواده به صورت پراکنده ساکنند. 

2-     دوآب : 

 از تلاقی کیاسه رو خانه و پنی وت روخانه تشکیل می شود.شامل دو بخش :  الف ) هردورود یا د و آب.  ب )سیاگو لنگه یا کوله چاکه. 5 خانواده در آن ساکنند . 

 3- کوجی : 

 حدود 8 خانواده این روستای کوچک و دلنشین وزیبا ورویایی ساکنند که بر روی زمینی در حال لغزش قرار گرفته است .(امروزه فقط 4 خانواده شامل8  نفر در آن زندگی می کنندودیگر از آن قیل وقال قبلی خبری نیست مثل همه جا.) 

بافت اجتماعی اشکور و کیاسه : 

     گا لش: 

 گالش به گوسفند چران ، بز چران و گاو چران گویند .(چوپان)

به کلیه دامداران ییلاق قشلاق نشین (کوه – گیلان ) .

به ساکنان کوههای البرز از قله درفک دیلمان تا کوههای ساری مازندران را گالش می گویند     (مازندرانی به گالش ، گالوش می گویند )

اهل بزم و رزم ، با نشاط ، مهربان و بسیار خونگرمند . لهجه گالشی بسیار شیرین واصیل  است .در حال حاضر مردم روستاهای شاه جان این لهجه را خوب حفظ کرده اند . 

 کلاهی : 

 یعنی اهل کلا ( به فتح ک ) کلا یعنی زمین زراعتی همان ساکنان یک جا نشین  البرز از درفک  دیلمان تا مازندران . کلاهی ها اهل زراعت و فنون مختلف بودند ولهجه خاصی داشتند.( ساکنان کیاسه مجموعه ای از گالش و کلاهی را تشکیل می دهند .) (  بکار بردن فعل گذشته به این دلیل است که دیگر از گالش و کلاهی واز زبان و لهجه آنها چیززیادی  باقی نمانده است به جرات می توان گفت تقریبا همه بچه های از اشکور رفته امروزه فارسی صحبت می کنند!!!؟؟) 

  (لازم به یاد آوریست تالشها که ساکنان اکثرا کوههای غرب سفید رود هستند تقریبا هیچ وجه اشتراکی با گالشها ندارند البته تالشها بیشتر سنن گذشته را حفظ کرده اند ؟) 

اشکور کجاست ؟

از دامنه شمالی کوههای البرزدره هایی به سمت جلگه گیلان ومازندران وجوددارداز جمله جاده آستارا اردبیل ,اسالم به خلخال , عالیان , ماسوله ,امامزاده ابراهیم ,ماسال به اولسبلانکا , سفید رود , سیاهکل به دیلمان , املش به هلودشت , اشکور , رامسر به جواهر ده , جنت رودبار , جاده چالوس , ییلاقات نور , جاده هراز , جاده فیروزکوه , کلاردشت , و....... از هرکدام از این دره ها که بالا میروید شباهتها و تفاوتهایی می بینید .هرکدام جلوه های منحصر به فرد خودشان را دارند .همه از جنگل انبوه شروع و به مراتع نیمه خشک ختم می شوند .باید گفت هرچه تمام این دره ها دارند اشکور یکجا دارد .رودخانه پلرود اشکور دومین رود پر آب شمال بعد از سفید رود است .اشکور حدود 80درصد فندق ایران را تولید می کند در واقع در تولید یک محصول با ارزش رکورددار است .ازمناطق دیدنی معروف کافیست ار تونلهای گرمابدشت ,وصخره های اهکی بسیار بلند وعمودی که از دل این صخره ها درختان سرو زیبایی سربرافراشته اند نام ببریم.

یا مثلا از فیروزکوه میتوان نام برد (قله ای با ارتفاع حدود 2000متر بین روستاهای پینوند , زنش , جاران , گورج کلامرود و موسی کلایه )این قله به اتفاق للاسکوه حقیقتا بام اشکور هستند .دراین قله منحصر بفرد 2چاه دارای آب گوارا وجوددارد که در کتاب رابینو نوشته شده دارای سنگ نبشته ای بوده است که ساخت آن به 909هجری قمری توسط درویش علی ابن جلالالدین انجام شده است لبه این چاهها از سفال پخته است .گویا ساخت این چاهها را به قرن 10 هجری . قمری نسبت میدهد .از روی این قله میتوانی تمام اشکور و دشت گیلان و دریارا یکجاببینی .اما اهمیت این قله به وجودصدها ستون سنگ گرانیت سیاه است که دارای 5 وجه میباشند!!هنوز تحقیق باستان شناسی روی آن صورت نگرفته است .رابینو کنسول انگلیس در رشت در دوره قاجار  می گوید این ستونهای گرانیت برای ساخت قلعه اسماعیلیان آورده شده ولی قبل از ساخت قلعه, بساط  اسماعیلیان بر جیده شد . .(نزدیکترین معدن سنگ گرانیت گفته می شود در لاهیجان است )تعدادی از این ستونهای گرانیتی در بین کارسن به اینی وجود دارند .من 3بار به قلعه الموت رفته ام اماحقیقتا جاذبه فیروزکوه از قلعه الموت بیشتر   است (این فقط یک مورد از ده ها موارد دیدنی اشکوراست).  

 اما یک توضیح و۲سوال : لاهیجان محل تولید چای است وشهر لاهیجان پر از چای,رودبار محل تولید زیتون است و رودبار پراز زیتون ,ساوه پراز انار ,رفسنجان پراز پسته , سرعین پراز عسل , آستانه پر از برنج و بادام و......اما   1- رودسر (اشکور) که مقام اول ایران را در تولید فندق دارد چرا نمیتوانی در رودسر فندق پیدا کنی!؟؟  2 -  آیاچند نفردرسال از فیروز کوه (واقعا دیدنی ) دیدن میکنند ؟چرا؟                                             اگربه جاده های ارتباطی روستاهای اشکور مثل انار تله !!!(گورج به کیاسه) وجاده قاتل گرمابدشت به شوییل!!!وجاده کارسن به وربن سورتله وجاده ایرمحله وماشینهای مسافر کش ونحوه مسافرکشی  عنایتی داشته باشید جواب این سؤالهارا خواهید یافت . 

این جاده به روستاهای پینوند,کیاسه,دوآب,توسه چالک,ایراکی,کوجی,اکبرآباد,صمدآباد,و.... می رود که بیشترین فندق تولیدی رادر ایران دارندهر که اولین بار ازاینجا عبور کرده - یا برگشته  دچار عارضه قلبی به عبارتی نصف جان شده است از مسؤلین عزیزوکاندیداهای محترم آینده مجلس شورای اسلامی می خواهیم درصورتی که قصد عبور از این جاده (انارتله ) رادارید حتما تجهیزات ایمنی به همراه داشته باشید .گویا رسیدگی به این جاده از آسفالت کردن فلان کوچه رودسر واجب تر باشد.بسیاری از این جاده فقط یکبار آمده اند وبسیاری دیگراز ترس پیاده می آیند مسؤلین محترم استانی هم بارها از اینجا عبور کرده اند (البته هرمسؤلی فقط یکبار ) بدانید که این جاده درسال ۶۹ به عنوان جاده اضطراری برای کمک به زلزله زدگان و بدون نقشه توسط جهاد محترم سمنان ساخته شده و تا الان حتی یک کلنگ هم نخورده است (باز صدرحمت به جاده وربن سورتله !!!  وجاده ایزین و ایرمحله وریسن !!!)

البته فکر نکنید جاده دیگری نداریم لطفا به جاده گرمابدشت -شوییل-کیاسه عنایتی داشته باشید .

این جاده خونریز وقاتل که  با قدمت کمتر از 30سال جان ده ها نفر را گرفته است به روستاهای شوییل,اکبرآباد,صمدآباد,وگل خانی,تازه آباد,شفیع آباد ,تکاس,لسبو,هسی کوه,ایزین,ریسن,ایرمحله,بلکوت,گیلایه,برمکوه,تلابنک,تلسن,کاجین,خانه سره,کیاسه و...می رود (خدا به جیبهای روسی و تویوتاها و مینی بوس های بنز ورانندگانشان قوت بدهد

دراین کوچه آخرین کارگاه آهنگری درحدودسال1350برچیده شد آخرین نفراتی که در آن کار می کردند عبارت بودند از استادهانی استاد احمدباقری ,ابوالحسن باقری,

غلامحسن باقری وعزیز باقری دارای شخصیت فوقالعاده ومود ب ودارای نقش سازنده در همه امورات در عروسی و عزا , این دو شخصیت بی نظیر استاد ادب ومعرفت  و عدم خشونت واخلاق وحلال مشکلات با توسل به مذاکره بودند  .سیدکاظم سلیمی وعقیل آقاجانی و....در تاسیس ونگهداری نهر اصلی کیاسه .حاج سیدمرتضی موسوی کوشش در احداث لوله کشی آب واحداث مسجدوحمام قدیمی و.... راضیه شعبانی شیرزنی که بیش از 60 سال نقش طبیب محل را داشت . مرضیه موسوی و علی اعظم  امانی در آموختن قرآ ن وامور مذهبی. عظیم آقاجانی رواج دیپلوماسی , تاسیس شعبه نفت ودارای نقشی موثر در تمامی امور .عزیز یعقوبی راهنمای خوب  ،علی قاسمی طولانی تری دوره مسولیت و....... (دنباله مطلب بانظروراهنمایی خوانندگان گرامی)

4 تا کارگاه آهنگری داشت که حدود 2 قرن متعلق به یک طایفه بود .(بچه های کبل ابراهیم , استا باقر , استا آقاجان )حدود 20 کارگاه چاد شب و شالکی بافی , کارگاه لوازم الاغ و قاطر , کوره آجر پزی و آهک پزی ،کوره ذغال گیری , بیش از 3کلاس مکتب خانه , 2 تا آسیاب آبی بطوری که کار سنگ تراشی را هم استاد شیر علی حسین انجام می داد . کارگاه تفنگ سازی , مسگری , کفاشی , خیاطی ,جوراب بافی,پیراهن بافی,نخ ریسی بادوک وچرخ, نجاری , بنایی , چارواداری , مامایی , خاش ویگیری , دامداری و تولید پنیر , چوبداری , دکانداری , کشت گندم وجو و لوبیا و عدس وسیفی جات , کشت فندق و....الان جز دکانداری وکشت فندق  دیگرچیزی نمانده است  !!؟